Ruchy oczu (okulomotoryka)

Nasze oczy są w nieustannym ruchu. Niemalże kazda czynność, którą wykonujemy, wymaga poruszania się naszych gałek ocznych. Ruchomość gałki ocznej zapewnia 6 mięśni zewnątrzgałkowych unerwianych przez 3 nerwy czaszkowe (Rys. 1)

extraocular-muscles

Rys. 1. Mięśnie zewnątrzgałkowe [1]

Sprawne funkcjonowanie ruchów oczu pozwala nam sprawnie poruszać w otaczającym nas świecie. Jest szczególnie ważne w pracy wzrokowej.  Szybkie i dokładne ruchy oczu pozwoliły naszym przodkom przeżyć dzięki odpowiednio szybkiej reakcji na niebezpieczeństwo.

Istnieje kilka podziałów ruchów oczu. Na potrzeby tego artykułu wystarczy podział na wersje i wergencje, ruchy skokowe i śledzące.

Zmianę ustawienia obu oczu w tym samym kierunku nazywa się wersją – na przykład spojrzenie w prawo to dekstrowersja. Zmiana ustawienia oczu przeciwnym kierunku to wergencja.

Wergencje to zbieżne ruchy oczu. Ustawianie się oczu bardziej zbieżne nazywa się konwergencją, rozbieżne – dywergencją. Oczy ustawiają sie bardziej zbieżnie (konwergują) przy zmianie obiektu obserwacji z dalekiego na bliski, rozbieżnie (dywergują) – z bliskiego na daleki (Rys. 2).

konwergencja-dywergencja

Rys. 2. Zmiany ustawienia oczu przy zmianie obiektu obserwacji z dalekiego na bliski i odwrotnie [2]

Wersje i wergencje mogą być zarówno skokowe, jak i płynne.

Ruchy skokowe (sakkady) to bardzo szybkie (10-120 ms, przyśpieszenie – 20000 o/s2 przy ruchu 20o [2]) ruchy naprowadzające oczy na obiekt obserwacji. Są intensywnie wykorzystywane podczas czytania – gdy czytamy nasze oczy przeskakują z wyrazu na wyraz. Brak precyzji ruchów skokowych może powodować objawy takie jak przeskakiwanie liter podczas czytania, omijanie słów lub linii tekstu, pisanie „pod górkę”.

O ruchach oczu płynnych (śledzących, wodzących) mówi się wtedy, gdy oczy podążają za poruszającym sie obiektem lub ustawione są na obiekcie przy zmianie pozycji glowy (tzw. ruchy kompensacyjne)

Wergencje są w mózgu ściśle połączone z akomodacją, dlatego mówi się o układzie akomodacyjno-wergencyjnym. Spoglądając na obiekt ustawiony bliżej oczy muszą się ustawić bardziej zbieżnie (konwergencja), a żeby ten obiekt był widziany ostro, moc optyczna oczu musi być zwiększona (akomodacja). Akomodacja stymuluje wergencję i vice versa (jako ciekawostkę można tutaj dodać, ze przy spojrzeniu bliżej, nasze źrenice się zwężają). Osłabienie układu akomodacyjno-wergencyjnego może powodować wiele dolegliwości, takich jak podwójne widzenie z bliska, łączenie się słów przy czytaniu, zamazywanie się obrazu przy patrzeniu blisko, bóle głowy.

Nieprawidłowości w działaniu ruchów oczu mogą mieć swoje podłoże na poziomie mięśni zewnątrzgałkowych oraz nerwów czaszkowych unerwiających te mięśnie (niedowład, porażenie). Często jednak są spowodowane zaburzeniami w układzie sterowania i programowania ruchu w mózgu. Ruchy oczu są pod kontrolą wielu strukur w mózgu (Rys. 3). Z tego powodu badanie ruchów oczu wykonywane jest u sportowców bezpośrednio po urazie w celu wykrycia wstrząsów mózgu (więcej na https://kingdevicktest.com/how-king-devick-test-works/).

kontrola-mozgowa-ruchow-oczu

Rys. 3. Schemat złożonych zależności funkcjonalnych przy sterowaniu ruchami oczu (wg. K. Junga) [2]

Prawidłowe działanie ruchów oczu może zostać wypracowane lub przywrócone przez zestaw specjalnie ułożonych ćwiczeń wzrokowych. Ćwiczenia takie wykonuje się zarówno u dzieci z problemami w nauce, u osób dorosłych przy dolegliwościach w pracy wzrokowej oraz u osób po urazach głowy.

Bibliografia

[1] http://www.tedmontgomery.com/the_eye/eom.html, dostęp 23.12.2016

[2] J. Młodkowski, Aktywność wizualna człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1998

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s